Nhiều bà mẹ đang cho con bú gặp tình trạng tắc tia sữa gây sưng, viêm, đau ảnh hưởng đến mục tiêu nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ. Nhiều trường hợp không được điều trị sớm và hiệu quả có thể gây áp xe tuyến vú, dần dần trở thành các dải xơ hóa hoặc u xơ tuyến vú. Vậy tắc tia sữa là gì và cách điều trị ra sao?

Tắc tia sữa là gì?

Tắc tia sữa còn gọi là tắc tuyến sữa hay tắc ống dẫn sữa là tình trạng lòng ống dẫn sữa bị hẹp bít khiến sữa không thể chảy ra ngoài một cách dễ dàng, lâu dần sẽ dồn ứ lại và gây tắc. Ở những chỗ tắc sẽ hình thành các cục cứng chính là sữa bị đông kết. Tình trạng này khiến việc cho con bú gặp nhiều khó khăn cũng như gây đau đớn cho người mẹ.

Sữa không chảy ra ngoài được trong khi sữa mới vẫn được sản xuất ra khiến cho tình trạng tắc càng thêm nặng nề, gây căng giãn và chèn ép các ống dẫn sữa khác. Tình trạng tắc tia sữa nếu không được xử lý sớm có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm hơn như áp xe vú, nhiễm khuẩn vú…

Ngoài ra, tắc tia sữa còn làm cho quá trình tạo sữa bị ảnh hưởng, dần dần người mẹ sẽ bị mất sữa, buộc dừng hẳn việc cho con bú và phải nuôi trẻ bằng sữa ngoài.

Nguyên nhân gây tắc tia sữa

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng tắc tuyến sữa sau sinh, thường gặp nhất là:

  • Vừa mới sinh con: Một số mẹ gặp phải tình trạng tắc tia sữa sau sinh khi sữa được sản xuất rất nhiều trong bầu ngực nhưng chưa thể chảy ra ngoài do bé chưa ngậm đúng khớp ngậm sữa không thoát ra ngoài, bị ứ đọng khiến bầu ngực căng cứng và tắc tia sữa.
  • Dư thừa sữa mẹ: Nhiều trường hợp tắc ống dẫn sữa do sữa mẹ còn dư thừa trong bầu ngực do bé bú không hết hoặc mẹ không hút hết phần sữa còn lại sau khi bé đã bú no, dẫn đến sữa ứ đọng lại gây tắc nghẽn.
  • Ngực chịu áp lực: Chẳng hạn như mặc áo ngực quá chật, bó sát hoặc mang địu bé trước ngực khiến tia sữa bị tắc. Ngoài ra, tư thế nằm sấp khi ngủ cũng có thể gây ra tình trạng này.
  • Mẹ không cho bé bú thường xuyên: Nếu không cho bé bú thường xuyên hoặc không hút hết sữa ra ngoài trong khoảng 5-24 giờ sẽ gây ra tình trạng tắc tuyến sữa.
  • Bé ngậm vú mẹ sai cách: Khi không ngậm bắt vú mẹ đúng bé sẽ không bú đủ lượng sữa mẹ được sản xuất ra, khiến sữa mẹ vẫn còn ứ đọng trong bầu ngực chính là nguyên nhân dẫn đến tắc tia sữa.
  • Căng thẳng, stress: tâm trạng cũng ảnh hưởng rất nhiều đến việc sản xuất sữa mẹ. Khi mẹ bị căng thẳng, cơ thể sẽ chậm sản sinh hormone oxytocin – một loại hormone kích thích vú tăng tiết sữa. Vì thế, mẹ cần duy trì tinh thần vui vẻ, thoải mái. Nếu việc chăm con quá vất vả, mẹ nên nhờ chồng hoặc người thân trông giúp để nghỉ ngơi, lấy lại tinh thần, tránh bị tắc tia sữa cũng như trầm cảm sau sinh.
Tắc tia sữa khiến bạn bị sưng đau và mất sữa

Những dấu hiệu nhận biết bị tắc tia sữa

Tùy vào cơ địa của mỗi mẹ mà tắc tia sữa có những biểu hiện khác nhau. Tuy nhiên, hầu hết chị em bị tắc tia sữa đều có những biểu hiện như:

Dấu hiệu đầu tiên của hiện tượng tắc tia sữa là khi sờ vào bầu vú, mẹ cảm nhận được một hoặc nhiều điểm cứng. Ngực căng cứng và to hơn so với bình thường, mức độ căng cứng càng lúc càng tăng dần, cảm giác đau nhức và không tiết sữa hoặc ra ít, vắt cũng không ra.

Sữa không tiết ra hoặc tiết ra rất ít, ngay cả khi mẹ chủ động vắt sữa. Một vài trường hợp bà mẹ tắc tia sữa bị sốt hay tắc tia sữa có cục co cứng nếu sữa đã ứ đọng nhiều ở bên trong. Việc khai thông ống dẫn sớm sẽ làm giảm tình trạng bệnh và hạn chế hậu quả do tắc kéo dài.

Tắc tia sữa có nguy hiểm không?

Tắc tia sữa không thể tự thuyên giảm và biến mất nếu mẹ không làm gì. Khi không được can thiệp kịp thời và đúng cách, tắc tia sữa có thể tiến triển thành tình trạng nhiễm trùng.

Nhiều biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe của mẹ, tăng nguy cơ gặp các biến chứng như mất sữa hoàn toàn, viêm tuyến vú, áp xe vú lâu dần phát triển thành các dải xơ hóa ở vú có thể xảy ra.

  • Mất sữa: khi mẹ có sữa nhưng không thể tiết ra cho bé bú mặc dù đã vắt hoặc sử dụng máy hút sữa. Khi không có sữa mẹ trẻ buộc phải uống sữa ngoài, dẫn đến trẻ bị thiếu hụt dinh dưỡng và các kháng thể tự nhiên so với những trẻ được bú sữa mẹ hoàn toàn, trẻ chậm lớn, dễ mắc bệnh vặt hơn…
  • Viêm tuyến vú: ngực sưng to hơn và cảm thấy đau nhức, khi chạm tay vào sờ thấy nhiều cục cứng, sưng đỏ và đau, dù có cố gắng nặn cũng không thấy chảy sữa ra ngoài.
  • Áp xe vú là tình trạng vú sưng đỏ đau, tụ mủ bên trong vú do vi khuẩn gây ra, thường xảy ra ở mẹ bị tắc tia sữa kéo dài  nhưng không được điều trị hiệu quả.

Khi mẹ bị tắc tuyến sữa lâu ngày nhưng không được điều trị kịp thời sẽ dẫn đến tình trạng viêm tuyến vú, và viêm tuyến vú nếu không được điều trị sẽ dẫn đến áp xe tuyến vú. Biến chứng áp xe vú có thể gây hoại tử mô vú, nhiễm trùng nặng.

Massage, chườm nóng là cách thông tắc tia sữa

Điều trị tắc tia sữa

Với tình trạng mới bị tắc tia sữa thì cần dùng các biện pháp vắt để thông tia (có thể vắt sữa mẹ bằng tay hoặc dùng máy hút sữa), khi tia sữa thông sẽ hết sốt, tránh được viêm và tạo áp-xe mà không cần dùng kháng sinh.

Trường hợp tắc tia sữa lâu trở thành viêm nhiễm nặng ở tuyến vú hoặc thành áp-xe tuyến vú thì cần dùng kháng sinh toàn thân (tiêm hoặc uống), nếu không khỏi thì phải kết hợp trích tháo mủ sau khi đã dùng kháng sinh.

Trong trường hợp bà mẹ tắc tia sữa bị sốt cao thì bé bú sữa mẹ sẽ có biểu hiện rối loạn tiêu hóa (đi đại tiện phân bọt, chất xanh, thậm chí tiêu chảy nếu sữa lẫn mủ). Vì vậy, trong thời gian điều trị tắc tia sữa bị sốt cao thì không nên cho bé bú bên vú bệnh mà cần hút bỏ đến khi khỏi mới cho bú lại. Phòng viêm và áp-xe vú là không để tắc tia sữa. Khi đầu vú bị nứt hoặc xây xát, cần điều trị tích cực.

Trong trường hợp tắc tia sữa có cục co cứng, không thoải mái ở vùng ngực, bạn nên cho trẻ bú nhiều lần để hút bớt sữa ra, hoặc dùng tay nắn nhẹ vắt sữa, kết hợp chườm ấm bầu vú giúp thông tia sữa, nhẹ nhàng massage bầu vú trong khi con đang bú hoặc đang hút sữa bằng máy. Ngoài ra, các chuyên gia cũng khuyến khích bạn nên nghỉ ngơi thật nhiều, bổ sung thêm nước để sữa tiết ra đều đặn hơn.

Nếu sau vài ngày tình trạng tắc tia sữa có cục co cứng vẫn tiếp diễn bạn nên dùng 1 bàn tay đè ép bầu vú lên thành ngực hoặc dùng 2 bàn tay ép vào nhau. Vừa ép vừa day sẽ làm tan các vị trí sữa đã đông kết nằm ở sâu trong bầu vú, day từ từ theo vòng tròn, tăng dần, khoảng 20 lần, rồi lại làm ngược lại, làm nhiều lần. Mặt khác vừa day, vừa chườm ấm vào bầu vú, có thể sử dụng kết hợp với máy hút sữa để hút sữa ra.

Trường hợp đã thử những biện pháp trên mà tình hình không được cải thiện cần đến bệnh viện để thầy thuốc khám bệnh và điều trị kịp thời, tránh để lâu gây biến chứng áp-xe tuyến vú rất nguy hiểm.