Suy dinh dưỡng là tình trạng cơ thể không được cung cấp đầy đủ năng lượng và chất đạm cũng như các yếu tố vi lượng khác để đảm bảo cho cơ thể phát triển. Trẻ suy dinh dưỡng ít nhiều sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, tinh thần. Vậy trẻ bị suy dinh dưỡng cần điều trị như thế nào? Bổ sung thực phẩm cho trẻ bị suy dinh dưỡng gồm những gì?

Tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ

Suy dinh dưỡng được định nghĩa là tình trạng thiếu hụt chất dinh dưỡng ở trẻ em. Tình trạng này không đáp ứng được nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể phục vụ cho nhu cầu hoạt động, tăng trưởng bình thường của các bé. Đối tượng dễ bị suy dinh dưỡng nhất là trẻ từ 6 tháng tuổi đến 2 tuổi. Đây là thời điểm cơ thể trẻ cần hàm lượng dinh dưỡng cao để phát triển đầy đủ, đồng thời nâng cao hệ miễn dịch để chống lại các tác nhân gây bệnh từ bên ngoài môi trường.

Trẻ bị suy dinh dưỡng được phân chia thành các loại như:

  • Suy dinh dưỡng thể nhẹ cân hay cân nặng theo tuổi thấp
  • Suy dinh dưỡng thể thấp còi
  • Suy dinh dưỡng thể gầy còm

Theo các chuyên gia, trẻ bị suy dinh dưỡng từ nhẹ đến nặng rất dễ nhiễm các bệnh về đường hô hấp và đường tiêu hóa. Trẻ sẽ chậm phát triển, tăng nguy cơ bị thấp bé nhẹ cân và loãng xương. Về lâu dài, trẻ có khả năng chậm nói, suy giảm trí nhớ, giảm giao tiếp xã hội và khả năng làm việc.

 Nguyên nhân suy dinh dưỡng ở trẻ nhỏ

Suy dinh dưỡng có thể xảy ra do thiếu cung cấp, tăng tiêu hao dưỡng chất hoặc cả hai.

  • Không cung cấp đủ lương thực thực phẩm.
  • Trẻ biếng ăn, ăn không đủ nhu cầu.
  • Chế độ ăn nghèo nàn, cách chế biến không phù hợp, thiếu năng lượng và dưỡng chất.
  • Trẻ bệnh, nhất là bệnh kéo dài.
  • Rối loạn tiêu hóa – hấp thu.
  • Nhiễm ký sinh trùng đường ruột.
  • Thất thoát chất dinh dưỡng do bệnh lý.

Những dấu hiệu của trẻ bị suy dinh dưỡng

  • Không lên cân hoặc giảm cân
  • Teo mỡ ở cánh tay, thịt nhẽo.
  • Teo nhỏ: mất hết lớp mỡ dưới da bụng.
  • Da xanh, tóc thưa rụng dễ gãy, đổi màu.
  • Ăn kém, hay bị rối loạn tiêu hóa: ỉa phân sống, ỉa chảy hay gặp.
  • Thể nặng: Có phù hoặc teo đét, có thể biểu hiện của thiếu vitamin gây quáng gà, khô giác mạc đến loét giác mạc.

Trẻ bị suy dinh dưỡng nặng có nguy cơ mắc phải một số biến chứng nặng như:

  • Hạ đường huyết, hạ thân nhiệt.
  • Rối loạn điện giải.
  • Tổn thương tim, thậm chí là tử vong.

Điều trị phục hồi trẻ bị suy dinh dưỡng

  • Điều trị các tình trạng cấp: Mất nước hay phù toàn thân, rối loạn điện giải, suy tim cấp, nhiễm trùng, nhiễm ký sinh trùng, rối loạn tiêu hóa – hấp thu,…
  • Bổ sung các dưỡng chất thiếu hụt: vitamin A, sắt, canxi, vitamin D, axit folic, đa sinh tố,…
  • Nâng khẩu phần dinh dưỡng lên mức tối đa phù hợp với khả năng tiêu hoá hấp thu của trẻ, sử dụng các thực phẩm giàu năng lượng, các sản phẩm dinh dưỡng đặc biệt,…

Chế độ ăn cho trẻ suy dinh dưỡng

Thay đổi chế độ ăn uống là một trong những phác đồ điều trị quan trọng nhằm điều trị suy dinh dưỡng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Thông thường, chuyên gia dinh dưỡng sẽ khuyên ba mẹ tăng hàm lượng dinh dưỡng trong thực phẩm và uống thêm một số viên bổ sung. Dưới đây là một số nguyên tắc trong chế độ ăn cho trẻ bị suy dinh dưỡng nặng:

  • Ăn nhiều bữa trong ngày nhằm tăng dần calo
  • Khoảng 2 giờ đồng hồ ba mẹ cho trẻ ăn một lần. Lượng thức ăn có thể tăng dần từ ít đến nhiều, ăn từ loãng đến đặc. Không chỉ tăng dần lượng calo, các bữa ăn của trẻ sẽ tăng cả về lượng protein, cụ thể từ 1 – 2 – 3 – 4 – 5 g/ kg. Khi trẻ đã tăng trưởng ổn định, mẹ có thể duy trì mức mức 3g protein/ kg.
  • Dùng sữa cao năng lượng theo chỉ định của bác sĩ
  • Uống một số viên bổ sung như: viên vitamin, chế phẩm chứa sắt và men tiêu hóa.

Một số thực phẩm cần thiết cho trẻ suy dinh dưỡng nặng như:

  • Dùng sữa cho thêm dầu, đường hoặc các loại thức ăn khác có đậm độ năng lượng cao, đảm bảo 1 kcal/ 1 ml thức ăn.
  • Ở trẻ còn bú: Ngoài sữa mẹ cho trẻ ăn thêm những bữa sữa – dầu – đường.
  • Ở trẻ ăn bổ sung: Ngoài sữa mẹ và những bữa sữa – dầu – đường cho ăn thêm bột ngũ cốc nấu với thịt, cá, trứng (thay đổi) + rau + dầu.

Ngoài ra, cha mẹ cũng nên cho trẻ uống thêm các loại nước quả tươi.

Bổ sung đa dạng thực phẩm, đặc biệt những loại con thích

Trong khoảng thời gian một tuổi trở đi, các bé cần được bổ sung kẽm dự phòng, đồng thời đa dạng thực đơn hàng ngày cho trẻ. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, nhóm dầu mỡ cần được bắt buộc trong chế độ ăn hàng ngày bên cạnh nhóm thực phẩm giàu đạm như: Thịt, trứng, cá, tôm,…

Một số vi chất dinh dưỡng được khuyến khích bổ sung và tăng cường nhằm phát triển chiều cao ở trẻ như:

  • Vitamin A, I ốt, sắt: Đây là những chất cần thiết để tăng cường hệ miễn dịch, ngăn ngừa bệnh bướu cổ và chậm phát triển trí não ở trẻ. Bên cạnh đó, sắt cũng giữ vai trò vận chuyển oxy tới các tế bào trong cơ thể. Các dưỡng chất này được tìm thấy trong các thực phẩm như: hải sản, rau xanh, đậu nành,…
  • Canxi: Canxi đóng vai trò quan trọng cho sự phát triển chiều cao và ngăn ngừa loãng xương ở các bé. Trẻ trong độ tuổi từ 3 tuổi đến 5 tuổi cần đặc biệt lưu ý về chế độ ăn giàu canxi. Các thực phẩm chứa hàm lượng canxi cao bao gồm: rau xanh, đậu tương, các loại cá, ngũ cốc, bánh quy,…
  • Kẽm: Trẻ em thiếu kẽm sẽ dẫn đến tình trạng chậm phát triển về chiều cao và trí não. Mặt khác thiếu kẽm khiến trẻ chán ăn, lâu dần sẽ dẫn đến suy dinh dưỡng. Do đó, việc bổ sung kẽm cho trẻ nhỏ là rất cần thiết. Ba mẹ có thể cho trẻ ăn nhiều thực phẩm giàu kẽm như: có thịt đỏ, một số hải sản, ngũ cốc nguyên hạt.
  • Vitamin D: Vitamin D giúp tăng cường hấp thu canxi, làm xương chắc khoẻ và tăng trưởng tốt. Trẻ nhỏ cần tăng cường vận động ngoài trời và sử dụng thực phẩm giàu vitamin D và canxi. Các thực phẩm chứa hàm lượng vitamin D cao như: trứng gà, gan động vật, cá hồi,…

Những lưu ý trong chế độ dinh dưỡng cho trẻ

Đối với trẻ còi xương suy dinh dưỡng, chế độ dinh dưỡng phù hợp, bổ sung đủ vitamin D là cách tốt nhất để khắc phục tình trạng này, trẻ có đủ năng lượng và dưỡng chất để phát triển. Tuy nhiên, liều lượng vitamin D được cung cấp cho trẻ cần được cân nhắc kỹ lưỡng và tuân theo đúng chỉ định của bác sĩ bởi khi thừa vitamin D trong thời gian dài có thể gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho trẻ như vôi hóa động mạch, sỏi thận,…

Ngoài việc chú ý đến hàm lượng vitamin D cung cấp cho trẻ, bố mẹ nên lưu ý xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học, kết hợp với các thói quen sinh hoạt lành mạnh nhằm giúp cơ trẻ trẻ hấp thụ vitamin D nhanh chóng và hiệu quả hơn, gồm:

  • Ưu tiên cho trẻ sử dụng những thực phẩm giàu vitamin D như trứng, sữa, gan cá, bơ, cá biển béo, sữa và các chế phẩm từ sữa,… nhằm tăng cường vitamin D.
  • Cho trẻ dùng thêm các sản phẩm dinh dưỡng có bổ sung vitamin D: bánh ăn dặm, bột dinh dưỡng,…
  • Trộn thêm dầu ăn/mỡ,… vào thức ăn hàng ngày nhằm giúp trẻ hấp thụ vitamin D dễ hơn.
  • Cho trẻ ăn nhiều rau xanh, hoa quả tươi để giúp trẻ tăng cường hấp thụ các vi chất: canxi, sắt, kẽm,…từ đó, giúp trẻ tăng chiều cao, ngăn ngừa táo bón,…
  • Đối với trẻ còn đang bú sữa mẹ hoàn toàn: cho trẻ bú đủ bữa, đủ sữa (mỗi cữ bú không kéo dài quá 30 phút, mỗi cữ bú nên cách nhau khoảng 2-3 giờ). Trong trường hợp mẹ không đủ sữa, mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ để lựa chọn loại sữa công thức phù hợp, cung cấp đủ chất theo độ tuổi của trẻ.
  • Đối với trẻ lớn hơn: mẹ cần chú ý cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất cần thiết cho trẻ. Các món ăn nên được chế biến đa dạng, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, thức ăn được nấu chín kỹ.
  • Chú ý không bắt ép trẻ ăn vì điều này có thể khiến trẻ cảm thấy sợ hãi, gây ám ảnh tâm lý, thậm chí trẻ có thể khóc lớn, nôn trớ khi bị bắt ép.

Với những trường hợp trẻ suy dinh dưỡng nặng kèm theo tiêu chảy hoặc viêm phổi thì cần xử lý tại bệnh viện.

Ngoài chế độ ăn còn cho trẻ ăn bổ sung thêm một số Vitamin và muối khoáng.

  • Các loại Vitamin tổng hợp.
  • Chế phẩm có chứa sắt chống thiếu máu.
  • Các loại men tiêu hóa, men vi sinh (nhưng phải dùng theo chỉ định của thầy thuốc).

Các vi khoáng chất và vitamin thiết yếu như kẽm, crom, selen, vitamin nhóm B giúp đáp ứng đầy đủ nhu cầu về dưỡng chất cho con. Đồng thời, các vitamin thiết yếu này còn hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường khả năng hấp thu dưỡng chất, giúp cải thiện tình trạng biếng ăn, giúp trẻ ăn ngon miệng.